IT-documentatie voor het mkb: wat leg je vast voordat iemand uitvalt?

·

·

·

5–7 minutes
Een modern kantoor aan het water met grote ramen die uitkijken op een Nederlands stadje met kerk en rivier, met meerdere computermonitors op het bureau.

In het kort: IT-documentatie is een actueel overzicht van je apparaten, accounts, licenties, netwerk en leveranciers, en van wie waarvoor zorgt. Zonder dat overzicht zit alle kennis in het hoofd van één collega. Valt die uit, dan wordt elke storing een zoektocht. Leg het vast op één veilige plek en werk het bij bij elke wijziging.

Als maar één collega weet hoe je IT in elkaar zit, is je bedrijf kwetsbaarder dan het lijkt. In veel mkb-bedrijven is dat de collega die de IT erbij doet. Die weet waar het wifi-wachtwoord staat, wie de licenties betaalt en hoe de printer weer gaat werken. Zolang die collega er is, gaat het goed. Maar mensen worden ziek, gaan op vakantie of vinden een andere baan. Met goede IT-documentatie kan een ander dan verder, zonder giswerk.

Wat is IT-documentatie precies?

IT-documentatie is een vastgelegd overzicht van hoe je IT is ingericht en wie waarvoor zorgt. Het is geen dik handboek. Het is een praktisch naslagwerk waarmee iemand anders je IT kan begrijpen en beheren. Denk aan een lijst van alle laptops en wie ze gebruikt. Aan de accounts en licenties in Microsoft 365. Aan de instellingen van je netwerk en firewall. En aan de contactgegevens van je leveranciers. Het internationale beveiligingskader CIS Controls begint niet voor niets bij precies dit: weten welke apparaten je hebt. Wat je niet kent, kun je niet beveiligen en niet bijwerken.

Goede documentatie beantwoordt drie vragen. Wat hebben we? Hoe is het ingericht? En wie bel je als het misgaat?

Waarom gaat het in het mkb zo vaak mis?

Het gaat vaak mis omdat IT in kleine bedrijven stap voor stap groeit. Er komt een laptop bij, een nieuw programma, een tweede wifi-zender. Iemand regelt het snel, en niemand schrijft het op. Na een paar jaar weet alleen die ene collega nog hoe alles samenhangt. Dat voelt efficiënt, tot die persoon er een keer niet is.

Dan blijkt het beheerderswachtwoord van de firewall onvindbaar. Of niemand weet bij welke partij de domeinnaam van je website is geregistreerd. Een storing die een uur had moeten duren, kost dan een dag zoeken. Dat is niemand te verwijten. Het is gewoon nooit iemands taak geweest. En juist daarom blijft het liggen.

Wat leg je minimaal vast?

Je legt minimaal vast wat iemand nodig heeft om bij een storing of een vertrek verder te kunnen. De tabel hieronder is een basis die voor de meeste mkb-bedrijven werkt. Begin met de onderdelen die je nu al weet, en vul de rest aan.

Onderdeel Wat leg je vast?
Apparaten Laptops, pc’s, telefoons en printers: merk, type, gebruiker, aanschafdatum en garantie.
Accounts en licenties Wie welk Microsoft 365-account heeft, met welke licentie, en wie beheerdersrechten heeft.
Netwerk Je internetaanbieder, de firewall, de wifi-zenders, welke netwerken er zijn en waar de apparatuur staat.
Programma’s Welke software je gebruikt, wie de leverancier is en wanneer het contract afloopt.
Back-up Wat er wordt bewaard, waar het staat en wanneer een herstel voor het laatst is getest.
Domein en website Waar je domeinnaam staat en wie bij de DNS-instellingen kan. DNS is het adresboek dat je domeinnaam koppelt aan je website en mail.
Leveranciers Telefoonnummers, klantnummers en wie je belt bij welke storing.

Wachtwoorden horen hier bewust niet tussen. Die zet je niet in een Word-document of een Excel-lijst. Ze horen in een wachtwoordmanager: een beveiligde kluis waarin je wachtwoorden bewaart en gecontroleerd deelt. In je documentatie noteer je alleen waar een wachtwoord staat en wie erbij kan.

Hoe houd je je documentatie actueel?

Documentatie blijft alleen actueel als het bijwerken bij het werk zelf hoort. Een overzicht dat één keer is gemaakt, is na een jaar al half verouderd. Wij raden drie gewoontes aan. Werk de documentatie bij op het moment dat er iets verandert: een nieuwe laptop, een nieuwe collega of een ander abonnement. Wijs één eigenaar aan die ervoor verantwoordelijk is. En plan elk kwartaal een korte controle: klopt de lijst nog met wat er echt staat?

Standaardiseren maakt dit een stuk lichter. Als alle laptops op dezelfde manier zijn ingericht, hoef je niet per apparaat uitzonderingen te beschrijven. Samen met monitoren en updaten is standaardiseren de basis van hoe wij IT-beheer doen. Het staat daarom ook in ons overzicht van wat er standaard bij IT-beheer hoort.

Een eerlijke kanttekening: je hoeft niet alles vast te leggen. Een handleiding voor elke knop in Outlook leest niemand. Beperk je tot wat nodig is om bij een storing of vertrek verder te kunnen. Een korte lijst die klopt is meer waard dan een lang document dat niemand bijhoudt.

Doe je het zelf of laat je het doen?

Zelf bijhouden kan prima als je IT overzichtelijk is. Bij vijf laptops en Microsoft 365 is een gedeeld document met de tabel hierboven vaak genoeg. Het wordt lastiger met een server, een eigen netwerk of veel leveranciers. Dan helpt beheersoftware die je apparaten automatisch in kaart brengt. Zo’n lijst loopt dan niet achter op de werkelijkheid.

Werk je met een IT-partner, dan hoort documentatie bij het werk. Vraag wel of je zelf toegang hebt tot dat overzicht. Jij bent eigenaar van je IT, ook als een ander het beheert. Dat maakt je minder afhankelijk, van één collega en van één partij. Het is ook de reden dat één aanspreekpunt voor je IT pas echt werkt als die ook alles van je omgeving weet.

Wat betekent dit voor jou?

Begin deze week met één vraag: als je IT-collega morgen twee weken uitvalt, wie weet dan wat? Loop daarna de tabel hierboven langs en vul in wat je al weet. De lege vakjes zijn je actiepunten. Spreek ook af wie de lijst bijhoudt, en zet de eerste kwartaalcontrole in de agenda. Kost het bijhouden je te veel tijd, of groeit je IT je boven het hoofd? Met 5T Operations beheren wij je IT-omgeving dagelijks, met één aanspreekpunt dat weet hoe alles bij jou is ingericht. Zo hangt je IT niet meer af van één persoon.

Je IT vastgelegd en beheerd, zodat het niet van één persoon afhangt.

Bekijk 5T OperationsKoffie afspraak plannen!

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen IT-documentatie en een IT-inventaris?

Een IT-inventaris is een lijst van je apparaten en software. Documentatie gaat verder: ook hoe alles is ingericht, wie toegang heeft en wie je belt bij een storing. De inventaris is dus het eerste deel van je documentatie.

Waar bewaar je IT-documentatie het beste?

Op één vaste plek waar je ook bij kunt als je eigen netwerk niet werkt, bijvoorbeeld in de cloud. Bewaar de belangrijkste telefoonnummers daarnaast op papier. Geef alleen de mensen toegang die het echt nodig hebben.

Hoe vaak moet je IT-documentatie bijwerken?

Bij elke wijziging, op het moment zelf. Plan daarnaast elk kwartaal een korte controle om te zien of de lijst nog klopt met wat er echt staat.